یکپارچه بودن میدان
کشور ما با کشورهای همسایه یعنی عراق، کویت، عربستان، قطر، امارات و عمان دارای مخازن مشترک است. غنی بودن حوضه ی زاگرس از ساختارهای حاوی هیدروکربور در منطقه ی خاورمیانه موجب شده است که مقداری از مخازن به لحاظ زمین شناسی بکپارچه بوده ولی از لحاظ مالکیت اشتراکی باشند.
برای اینکه به مفهوم یکپارچه بودن از نظر زمین شناسی برسیم باید ابتدا انواع سنگ ها را بشناسیم. ما در طبیعت سه نوع سنگ داریم:
سنگ های آذرین
سنگ های دگرگونی
سنگ های رسوبی
سنگ های آذرین
هرچه بیشتر به ژرفای زمین برویم، دما بالاتر می رود و درژرفای زیاد به اندازه ای میرسد که برای ذوب شدن سنگ ها کافی است. با این همه، مواد درونی زمین به حالت مذاب نیستند و فشار زیادی که از لایه های بالا بر لایه ای پایینی وارد می شود از ذوب شدن سنگ ها جلوگیری می کند، اما در جاهایی از ژرفای زمین بنا به دلایلی از فشار کاسته می شود یا سنگ های سطحی زمین به زیر سطح فرو می روند، سنگ ها ذوب می شوند. هر جایی که سنگ ها ذوب شوند، ماده ی مذاب، که همان ماگما نام دارد، به سوی بالا راه پیدا می کند و آرام آرام دمای آن کاهش می یابد و سنگ آذرین را پدید می آورد.
بافت سنگ آذرین
زمین شناسان در بررسی صحرایی که ابزارهای پیچیده ی آزمایشگاهی در دسترس نیست، از اندازه و آرایش بلور های سنگ، که بافت سنگ نام دارد، برای توصیف سنگ ها بهره می گیرند.بافت سنگ آذرین علاوه بر این که آن را از سنگ های دیگر جدا می کند، ما را از درونی بودن آن یا بیرونی بودن آن و حتی عمقی که سنگ در آنجا از ماگما پدید آمده است، آگاه می سازد[۸۳].
سنگ های رسوبی
سنگ رسوبی به سنگی گفته می‌شود که بر اثر ته‌نشین شدن مواد داخل آب به وجود می‌آید. رودها مقدار زیادی مواد را با خود به دریاها و دریاچه‌ها می‌برند. این مواد به دلیل سنگینی به ته دریا می‌روند. روی هم قرار می‌گیرند و پس از سفت شدن سنگ‌هایی را به وجود می‌آورند که به آن‌ها سنگ‌های رسوبی گفته می‌شود. سنگ‌های رسوبی لایه‌لایه‌اند که رنگ یا جنس هر لایه با لایه دیگر متفاوت است.[۸۴]
سنگ دگرگونی
دگرگونی به مجموعه عواملی گفته می شود که در اثر آن مشخصات سنگ ها تغییر می کند و سنگ به نوع دیگری که سنگ دگرگونی نام دارد، تبدیل می شود. عوامل دگرگونی ممکن است باعث تغییر بافت و ساخت ترکیب شیمیایی و …سنگ ها بشود. اگر سنگ اولیه که تحت تاثیر دگرگونی قرار گیرد، رسوبی باشد، پیشوند پارا و در حالتی که سنگ اولیه آذرین باشد پیشوند ارتو در جلو اسم سنگ دگرگونی حاصله قرار می گیرد. عوامل دگرگونی مهم دمای زمین و فشار می باشد[۸۵].
لایه بندی
لایه بندی[۸۶] یا چینه بندی[۸۷] یکی از مهمترین خصوصیات سنگ های رسوبی است. طبقه یا لایه را می توان به صورت جسم ورقه مانندی تعریف کرد که به دو بعدش در مقایسه با بعد سوم(ضخامت) زیادست. ضخامت لایه از چند سانتی متر تا چند متر تغییر می کند. از نظر ابعاد نیز طبقات متفاوت اند و ممکن است تا چندین کیلومتر گسترش داشته باشند. هر طبقه از طبقات مجاور خود توسط یکسری خصوصیات مشخص می شود. این خصوصیات ممکن است اختلاف در اندازه ی ذرات( شیل، ماسه، کنگومرا و …) باشد و یا اینکه اختلاف در ترکیب (ذغال، شیل ، آهک و ….) سختی، رنگ و مشخصاتی نظیر آن ها سبب مشخص شدن لایه شود. در بعضی مواقع نیز ممکن است دو طبقه با مشخصات مشابه، به وسیله ی یک طبقه ی نازک از هم جدا شوند.
در بسیاری از موارد طبقات متجانس اند ولی در پاره ای حالات، بافت لایه ها در قسمت های مختلف آن ها متفاوت است[۸۸]. حوضه یا منطقه ای که از نظر لایه های رسوبی یکی هستند و گسترش طولی و عرضی و جانبی آن ها یکسان است، یکپارچه نامیده می شوند.
در طبیعت بیشترین نفت و گاز در سنگ مخزن های رسوبی از جمله ماسه سنگ و کربنات ها قرار دارد. علاوه بر آن ممکن است در سنگ های آذرین و دگرگونی ، ان هم در شرایط ویژه( مثلا شکستن سنگ ها) هیدروکربن تجمع یابد.
نفوذ پذیری
سهولت عبور جریان مایعات از داخل حفره های رسوب یا سنگ ها را نفوذپذیری می نامند. مقدار نفوذ پذیری به اندازه ی حفره ها، غلظت مایع و نیروی کشی که با کاهش اندازه ی دانه ها کم می شود بستگی دارد. در واقع عواملی که بر تخلخل اولیه موثراند در میزان نفوذ پذیری نیز موثر می باشد. نفوذ پذیری را با واحد دارسی بیان می کنند. یک دارسی عبارت است از میزان نفوذپذیری که در آن یک مایع با غلظت یک سانتی متر در ثانیه تحت فشار یک اتمسفر بر سانتی متر عبور کند. نفوذ پذیری اغلب سنگ ها به طور کلی کمتر از یک دارسی می باشد[۸۹].
تعداد لایه ها
مورد مهم دیگر در شناخت میادین نفتی، شناسایی لایه های مختلف زمین شناسی و نحوه ی قرار گیری آن هاست. مثلا در مورد پارس جنوبی از پنج لایه K1، K ۲، K ۳ ،K ۴ ،K ۵ تشکیل شده است. عمق آب در بخش های مختلف از ۱۵- ۷۰ متر متغییر است. سازند سدیر (پشتک) که عموما شیلی است، باعث هرز روی کامل در چاه های حفر شده در این میدان می شود. این سازند بر روی سازند خوف قرار گرفته است. سازند تولیدی این میدان، خوف(دالان، کنگان) نام دارد و با سن زمین شناسی پرمین(بالایی) و تریاس (پایینی) دارای ضخامت های متغییر بین ۶۰۰-۴۰۰ متر بوده و در محدوده ی عمقی ۲۵۰۰ متر تا ۳۹۰۰ متری در میدان شمالی تجمع یافته است . این سازند همان طور که گفته شد از ۵ لایه تشکیل شده است.
البته زون های تولیدی این سازند شامل چهار لایه ی اولیه می شود. زون های اول تا سوم شامل توالی آهک ، دولومیت و ایندریت هستند. زون چهارم عمدتا از توالی آهک و دولومیت و کمی آهک تشکیل شده است.. زون اول ضخامتی در حدود ۱۰۰ متر دارد و با وجود تخلخل بالا نفوذ پذیری آن پایین است. حداکثر تخلخل این سازند ۱۲% گزارش شده است. فشار این سازند بالاتر از نرمال بوده و در برخی نواحی تا ۵۸۰۰ پام نیز گزارش شده است. البته از خصوصیات دیگر این میدان بالا بودن سولفید هیدروژن و دی اکسید کربن است[۹۰].
فشار گاز
گاز به وسیله ی انبساط گاز موجود در منبع تولید می شود. فشردگی زیاد گاز با آب موجود در منبع ارتباط دارد(آب داتی با آب درون لایه ای) تولید گاز با مکانیسم انبساط آن ارتباط دارد. در ارتباط با ذخایر نفت، مواد تشکیل دهنده ی آن از تعادل بهتری نسبت به گاز برخوردارند. یک چالش بزرگ در گسترش میادین گازی این است که متقاعد بشویم، زمینه ی مساعد بدست آوردن گاز با قیمت فروش مناسب وجود دارد(به عنوان نمونه ای برای ۱۰ سال). معمولا مشتری ترجیح می دهد که ذخیره ی قابل اطمینانی از گاز در یک نرخ تولید بالا، در سال های آتی وجود دارد و این در ارتباط با چگونگی فشار نیز می باشد که چگونگی تسهیلات متراکم سازی در سطح فراهم می شود[۹۱].
فرق اصلی بین گسترش گاز و نفت بوسیله ی عوامل زیر تعیین می شود:
اقتصاد حمل گاز
بازار گاز
خصوصیات و مشتقات محلول
راندمان تبدیل گاز به انرژی
برای تولید یک واحد انرژی، حمل گاز تفاوت معنا داری با حمل نفت دارد[۹۲]. در هر میدان گازی, علاوه بر ذخیره ی گاز، میزان فشار و گاز فاکتور مهم تعیین کننده است . وقتی که چند سال از برداشت میدان می گذرد فشار گاز کاهش می یابد و برای برداشت بیشتر از میدان، عمل تزریق گاز در انتها صورت می گیرد که گاز تزریقی معمولا Co2 و ازت می باشد.
تزریق گاز
تزریق گاز به میدان نفتی عملی است در جهت جلوگیری از کاهش فشار نفت مخزن و در نتیجه تثبیت میزان استخراج نفت از یک مخزن نفتی در طول زمان انجام می شود. این روش به دلیل کم هزینه بودن در مقایسه با حفر چاه جدید مورد استقبال قرار گرفت. در این روش از گازهای هیدروکربن، گاز کربنبک و ازت استفاده می شود. هدف نهایی از تزریق گاز تامین ضریب بازیافتی بیشتر برای مخازن نفت سبک نسبت به روش های معمول می باشد.
راندمان تزریق گاز
عوامل زیادی در راندمان تزریق گاز به میدان نفتی دخیل هستند از جمله آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:
اندازه ی شکل هندسی مخزن

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.