پذیرش وبکارگیری حسابرسی مانند بسیاری از پدیده های علوم انسانی مستلزم حضورمبانی تئوری ومنظومه مفهومی آن است (پیتروینچ ،۱۹۹۱)[۵]، بسیاری از پدیده های مشابه در طبیعت وجود دارندکه انسان شناختی از آنها ندارد. این پدیده ها با تلاش های انسان ودستیابی به علوم وفناوری جدید تر وکامل تر، کشف شده و تئوری مفاهیم آن ها شناخته خواهد شد. بنابراین پذیرش وبکار گیری پدیده ها در علوم طبیعی و تجربی قائم به مفاهیم و تئوری های ساخته بشر نیستند.
برخی از مسائل ومشکلاتی که حسابرسی با آن مواجه است:
۱-با توجه به مدل تصمیم گیری استفاده کنندگان صورت های مالی چه اطلاعاتی مربوط تلقی می شوند؟حسابرس چگونه می تواند این اطلاعات را شناسایی کند؟در چارچوب نظری استاندارد های حسابداری مربوط بودن یکی از ویژگی های کیفی اولیه مورد انتظار برای اطلاعات مالی است. وبه صورت ذیل تعریف شده است: توانایی اطلاعات درایجاد تغییر یا تاثیر بر یک تصمیم اقتصادی که قبلاً اتخاذ شده است.
۲-با توجه به ویژگی کیفی قابلیت اعتماد چطور حسابرس می تواند گواهی کند که اطلاعات گزارش شده به طرز صادقانه ای رویداد های واقعی مربوط به موضوع های گزارش شده را ارائه می کنند. توقع اظهار نظر درباره صداقت درارائه اطلاعات گزارش شده از سوی تدوین کنندگان چارچوب نظری واستاندارد های حسابداری به وجود آمده است. اما معیار مشخصی برای تعیین این موضوع که حسابرسان ودیگران در عمل این ویژگی را چگونه باید تفسیر نمایند. وجود ندارد.
۳-حسابرسان باید به شکل قانونی و تکنیکی حسابداری وگزارشگری مالی توجه بیشتری مبذول نمایند ۴-دامنه مسئولیت حسابرس در کشف تقلب و گزارش موارد قانونی و برخلاف هنجار های جامعه تا کجااست ؟
این فصل به عنوان فصل ادبیات موضوعی وپیشینه تحقیق ابتدا مبانی نظری را مورد بحث قرار می دهد ودرادامه خلاصه ای از پژوهش های مرتبط را به عنوان پیشینه تحقیق بیان خواهد کرد.
۲-۲- حسابرسی به عنوان یک رشته علمی :
دکتر حساس یگانه (۱۳۹۰) رابطه حسابداری با حسابرسی رابطه نزدیکی است اما ماهیت بسیار متفاوت است. آن ها همکاران علمی و شغلی اند نه پدر و فرزند. حسابداری شامل شناسایی، تجزیه و تحلیل، اندازه گیری وگزارش داده های مالی است. کار حسابداری کاهش انبوه اطلاعات به اطلاعاتی قابل کنترل وقابل درک است .
حسابرسی هیچ یک از این کارها را شامل نمی شود. در حسابرسی نیز رویداد های مالی و شرایط تجاری در نظر گرفته می شود. حوزه حسابرسی بررسی فرایند شناسایی و پردازش وگزارش اطلاعات مالی وارائه نظر حرفه ای می باشد. بدین ترتیب حسابرسی ریشه ای عمیق در منطقی دارد که ایده ها وروش هایش بر پایه آن استوار است نه در حسابداری که موضوع مورد بررسی آن است. در مورد حسابرسی و حسابداری می توان اظهار داشت که هر دو مکمل یکدیگر هستند، اگر چه ابزار وروش متفاوتی دارند. بنابراین نباید انتظار داست که مبانی، تئوری وفلسفه حسابرسی را با بررسی تئوری و عملکرد حسابداری بیابیم. باید دقیق تر از این بود و باید ماهیت عملکرد حسابرسی را مورد بررسی قرار دهیم. بعد از تعمق جدی وبسیار به این نتیجه می رسیم که حسابرسی یک زمینه علمی تخصصی است و توسعه یک فلسفه صحیح ومناسب در مورد حسابرسی تلاشی شایسته به نظر می رسد. فلسفه حسابرسی به عقاید انتزاعی می پردازد وساختاری منطقی از فرضیات بدیهی، مفاهیم، روش ها ورویه ها دارد بدین ترتیب بیان تئوری حسابرسی از منظر فلسفی نوعی بررسی عقلی دقیق است. بنابراین حسابرسی ارزش این را دارد که رشته علمی نامیده شود بدین ترتیب حسابرسی برای تلاش عقلی فرصت ایجاد می کند ونیاز به تلاش عقلی زیادی دارد.( خاکی ، ۱۳۸۸)
۲-۳-مختصری از فرایند حسابرسی در ایران :
حسابرسی به مفهوم نظارت و بازرسی درایران و اسلام به زمانی باز می گردد که منبعی اعم از مالی یا غیر مالی در جایی وجود داشته است. هرگاه انتقال ثروت مطرح شده، نوعی نظارت وبازرسی نیز با خود به همراه داشته باشد. خصوصاً نظارت حکومت بر اعضاء و کارکنان خود و نقش اعمال و رفتار والیان و مامورین دولتی از دیرباز وجود داشته و شاید بتوان گفت سابقه آن نزدیک وهمراه تشکیل جوامع اولیه وحکومت ها است.با پیروزی انقلاب مشروطه و تصویب قانون اساسی درآن زمان فضا جدیدی در پیشینه حسابداری وحسابرسی درایران آغاز شد. پیدایش مفاهیم اولیه دفتر داری، حسابداری و حسابرسی درایران مولود این دوران بود.هرچند که به موجب قانون تشکیل سازمان حسابرسی ، عملاً در نظر بود که سازمان مذکور به عنوان تشکیلات اصلی و حرفه ای ومتوالی حرفه حسابداری وحسابرسی درایران باشد. لیکن به دلیل مشکلات موجود در حرفه ونیاز فراوان جامعه به خدمات حرفه ای حسابداری وحسابرسی لایحه استفاده از خدمات تخصصی وحرفه ای حسابداران ذی صلاح به عنوان حسابدار رسمی درسال ۱۳۷۲ در مجلس شورای اسلامی تصویب شد و آیین نامه مربوط به تعیین صلاحیت حسابداران مذکور در ۲۳ مهر ماه ۱۳۷۴ در هیات دولت تصویب گردید در پی اقدامات مذکور در اواخر سال ۱۳۷۵ پیش نویس اساسنامه جامعه حسابداران رسمی توسط وزارت امور اقتصادی ودارایی تنظیم وجهت تصویب به هیات دولت ارسال شد.اساسنامه یک بار در هیات دولت (دولت آقای رفسنجانی )مطرح شد وبه دلیل وجود مواردی در آن که به طور ضمنی جامعه را زیر مجموعه ای از وزرات امور اقتصادی و دارایی می نمود به تصویب نرسید، برای چک واصلاح به کمیته ای دردولت ارسال شد. کمیته مذکور جلسات خود را پس از تشکیل دولت جدید ادامه داد و مواردی از پیش نویس اساسنامه را اصلاح نمود. تصویب و ثبت اساسنامه به سرنوشت اساسنامه کانون حسابداران رسمی قبلی دچار نشد وکمتر از ۹ سال پس از تصویب قانون این کار انجام شد. واز مرداد ماه سال ۱۳۸۰ جامعه حسابدارن رسمی شکل گرفت وفعالیت خود را آغاز کرد. در خاتمه یادآور می شود پیشینه حسابداری و حسابرسی به مفهوم فعلی آن در ایران ارتباط مستقیم با پیشینه تدریس وتعلیم دارد.( اسماعیل عرفانی، ۱۳۴۹)
۲- ۴-شک و تردید،رسیدگی وحسابرسی (چرایی حسابرسی ):
هدف از ارائه این موضوع این است که جایگاه کنونی حرفه حسابرسی را درجامعه به خوبی درک کنیم. اگر چنین درکی از رسیدگی وحسابرسی ایجاد نشود آن گاه حسابرسی نیز مفهومی پیدا نخواهد کرد. در این صورت تعبیری که از حسابرس وحرفه حسابرسی می شود این است که کار وی مجموعه ای از عملیات فنی وپیچیده ظاهراًمرتبط با یکدیگر است که باید متناسب با آنچه که توسط قانون گذارن، ویا استاندارد گذاران عنوان شده است، باشد. دراین شرایط حسابرس وحرفه وی هیچ نقش واضح وروشنی نخواهد داشت.
۲-۴-۱-شک و تردید ورسیدگی وحسابرسی :
برای این که به ماهیت و هدف برخی از کارهای حرفه حسابرسی پی ببریم لازم است به موضوع نسبتاً ساده ودر عین حال مرتبط با یکدیگر توجه داشته باشیم.به نظر می رسد یک سری پدیده ها که لزوماً قابل مشاهده نیستند باعث ایجاد شک، تردید وابهام در ذهن افراد می شوند.هر فرد برای بر طرف کردن یا کاهش شک، تردید وابهامی که درذهنش ایجاد شده شروع به بررسی وارزیابی صحت وسقم امور مربوط به آن پدیده ها می کند.هر مکانیسمی برای این که انتخاب شود،به هر حال، رسیدگی را می توان نوع عام حسابرسی دانست که هدف ایجاد همبستگی بین(۱) موضوع ویا موضوع های مورد شک، تردید وبا ابهام ویک معیار قابل قبول که کمک آن بتوان در مورد اعتبار موضوع ویا موضوع هاومعیار انتخاب شده بیشتر باشد. احتمال برطرف شدن ویا کاهش شک، تردید وابهام درباره اعتبار موضوع ویا موضوع های مورد نظر بیشتر می شودوباالطبع ابهام درباره آن موضوع یا موضوع ها کاهش می یابد.نیاز بشر به برطرف کردن یا کاهش شک، تردید وابهام هایش، چیزی است که به طور کلی مأموریت فرایند رسیدگی و به ویژه کار حسابرسی را شکل می دهد. این نیاز همچنین تعیین کننده نقش های اجتماعی، اقتصادی، و روانی است که انتظار می رود فرایند ارزیابی یا حسابرسی را دراجتماع ایجاد کند. حسابرسی و به طور عام رسیدگی از طریق کاهش نگرانی های بشر در انسان ابهام های موجود دررابطه باپدیده ها در حقیقت به عنوان یک عامل تثبیت کننده رفتار انسان عمل می کند(مورفی ،۱۹۴۳ )[۶]
.۲-۵-استفاده کنندگان از صورت ها ی مالی:
گروه اصلی استفاده کننده از گزارش حسابرسی سهامداران شرکت هستند اگر چه کسی که قانوناً قرارداد حسابرسی را با حسابرس منعقد می کند شرکت مورد حسابرسی و مدیریت آن است. این ارتباط به طور متعارف تمایل حسابرسان به ارائه نظر کارشناسی به سهامداران در خصوص کیفیت صورت های مالی را نشان می دهد به عبارت دیگر اگر چه قرار داد شرکت را به عنوان شخصیت حقوقی جداگانه ای که ذینفع اصلی گزارش حسابرسی معرفی می کند.اما این سهامداران شرکت مذکور هستند که دریافت کننده واتکاء کننده اصلی صورت های مالی وگزارش حسابرس هستند. بنابراین شرکت (از طریق هیات مدیره ) به عنوان طرف قرارداد وبه جای سهامداران انفرادی که دراثر مسامحه حسابرس متضرر شده اند بر علیه وی برای جبران خسارت اقامه دعوی می کند. بنابراین روشن است که دررابطه به وظیفه ی مراقبت حرفه ای حسابرس هم در مقابل شرکت مسئولیت دارد وهم در مقابل سهامداران.
وضعیت قانونی موضوع مورد بحث برای سالیان متمادی چنین بوده است وپروند ه های مختلفی در انگلستان برای این ادعا وبه عنوان اصول کلی مربوط به حسابرسی شاهد آورد(پرونده لندن وبانک عمومی، ۱۸۹۵)
حسابرس به عنوان ماموری تعریف شد که وظیفه حفاظت از شرکت سهامداران را نیز به عهده دارد.(کریسمس وهمکاران،۱۹۵۱)
۲-۶-حسابرسی ومسئولیت در مقابل اشخاص ثالث :
موضوع مورد حسابرسی مجموعه ای صورت های مالی است که درهر سال برای ارائه مستقیم به سهامداران تهیه می شود. اما این صورت ها به مثابه یک کالای عمومی برای طیف های مختلفی از سایر استفاده کنندگان نیز قابل دسترسی واستفاده هستند. مشکل اساسی حسابرسان دراین زمینه این است که آیا آنان در مقابل اشخاص ثالث نیز ممکن است در اثر اتکا به صورت های مالی حسابرسی شده و دررابطه با اعمال مراقبت حرفه ای، مسئولیت دارند یا خیر؟ در طی سالیان متمادی، دادگاه ها ودر سایر کشور های دیگر تلاش کرده اند که با تلقی مراقبت حرفه ای به عنوان وظیفه نانوشته غیر قابل انکار، پاسخ این سوال را بدهند. البته هیچ گاه توافق همگانی در مورد این مسئله وجود نداشته است. این موضوع برای حسابرسان به طور ویژه وبرای حرفه حسابداری به طور کلی مشکلاتی را ایجاد کرده است. در حقیقت مسئله منافع عمومی دراین مورد مطرح بوده است. حسابرس قانوناً ملزم به حراست از شرکت وسهامداران آن در مقابل کیفیت ضعیف گزارشگری مالی است. زمان وتلاش های صرف شده در رابطه با چنین نظارتی، قبل از هر چیز، از منظر رفاه اجتماعی قابل ملاحظه است ومنافع شخصی حسابرسان وحرفه آن ها نیز در گرو این است که برای توجیه منافع مالی و اجتماعی حاصل از حسابرسی، مسئولیت خودرا وسیع تر تلقی کنند. اما مسئله این است که آیا گشودن بابی برای مسئولیت بالقوه حسابرسان در مقابل هر شخص ثالثی که ممکن است بر صورت های مالی حسابرسی شده اتکا کند منصفانه است یا نه. دراین رابطه دادگاه ها در طی دهه های مختلف، عوامل کلیدی گوناگونی را برای گشودن معما مورد استناد قرار دادند.نخستین عامل، ترکیبی از عواملی است تحت عنوان قابل پیش بینی بودن و نزدیک بودن به طور منصفانه ومعقول، مورد اشاره قرار می گیرد. وآن عبارت است از این که حسابرس بتواند در شرایطی که بین شرکت واشخاص ثالث قرابتی قابل ملاحظه برای اتکا بر صورت های مالی وجود داشته باشد. مسئولیت خودرا درمقابل این اشخاص به گونه ای منصفانه ومعقول تعریف کند. این اصل عمومی وپیچیده در طی مجموعه ای از تصمیم های حقوقی در آمریکا تکامل یافته است.(لوین وریان ،۱۹۶۸)
در سال های اخیر ،تدوین کنندگان خط مشی حسابداری، کیفیت های اصلی گزارشگری را درقالب مربوط بودن وقابل اعتماد بودن تبیین وتجویز نموده اند. از آن جا که حسابرسان معمولاً برای اظهار نظر دراین مورد که صورت های مالی حسابرسی شده بر تصمیمات استفاه کنندگان تاثیرگذار بوده وبیانگر پدیده های اقتصادی است یا خیر مسئولیت های حرفه ای وقانونی دارند لذا این گونه موارد برای حسابرسان حائز اهمیت است. این موارد حاکی از چنین برداشتی است که حسابرسان از تصمیمات استفاده کنندگان آگاهی دارند و می توانند پدیده هایی اقتصادی قابل گزارش وقابل تایید را مشاهده وآزمون کنند.(محمد رضا نیکبخت وحسین مهربانی،۱۳۸۵)
۲-۷-تقلب در حسابرسی صورتهای مالی:
۲-۷-۱-تعریف تقلب :
یعقوب زرگر(۱۳۹۱)تقلب دامنه ای گسترده از اختلالات واعمال غیر قانونی را دربر می گیرد که از طریق ارائه نادرست عمدی ،مشخص وتعیین می شود.تقلب از بسیاری از جهات از جمله مالی، شهرت ومعروفیت سازمانی، کارکردهای روانی واجتماعی واثرات وپیامد های منفی بر سازمان می گذارد. براساس مطالعات مختلف، ضررهای پولی حاصل از تقلب بسیار بااهمیت هستند. مخارج وهزینه های کل تقلب از نظر زمان، بهره وری وشهرت مانند روابط با مشتری، بی حد واندازه است. باتوجه به شدت زیان وارده وتأثیر مالی حاصل از فعالیت های متقلبانه، سازمانها به طور جبران ناپذیری دچار آسیب می شوند. بنابراین داشتن برنامه قوی وتوانمند برای تقلب بسیار بااهمیت است. این برنامه شامل هوشیاری وآگاهی، پیشگیری وبرنامه های کشف تقلب است فرایند ارزیابی خطر تقلب درداخل سازمان را نیز دربر می گیرد.طبق بخش ۲۴ استاندارد های حسابرسی مربوط به تقلب، اشتباه عبارت است از هرگونه تحریف سهوی در صورتهای مالی (شامل مبلغ یا مورد افشا ) مانند:
-اشتباه در گردآوری یا پردازش اطلاعات مبنای تهیه صورت های مالی
-برآورد حسابداری نادرست ناشی از نادیده گرفتن یا برداشت نادرست از حقایق موجود
-اشتباه دربه کارگیری استاندارد های حسابرسی مرتبط با اندازه گیری، شناسایی، طبقه بندی، ارائه یا افشا
۲-۷-۲-طبقه بندی انواع تقلب:
به طورکلی تقلب به سه شکل زیر انجام می شود:
-فساد مالی: به عنوان تقلبی تعریف می شود که در آن متقلبان از نفوذ خود در یک تراکنش مالی به منظور کارپردازی برای منافع شخصی خود یا شخصی دیگر، به غلط استفاده می کنند؛ مانند پذیرش پورسانت ودرگیر شدن درتضاد منافع، رشوه خواری، باج گیری و زورگیری اقتصادی
-سوءاستفاده از داراییها: دزدی یا استفاده نادرست از داراییهای یک سازمان است، مانند ترفند های نقدی دزدی، کالا دزدی، دزدی سایر داراییها و استفاده غیر قانونی از داراییها به عنوان دارایی شخصی
-تقلب گزارشگری مالی: عبارت است از تحریف عمدی درنتایج صورتهای مالی برای ارائه تصویر نادرست از شرکت، مانند بیش نمایی داراییها وکم نمایی هزینه ها )احمدعلی یزان پناه،۱۳۹۲)[۷]
۲-۷-۳-روشهای کشف وپیشگیری تقلب:
به طور کلی تقلب دونارسایی بنیادی دارد که درنهایت ممکن است به کشف بینجامد؛ ساختار و پیش بینی پذیری
-ساختار: ماهیت چرخه ای تقلب، ساختاری از عناصر و مسیری به هم چسبیده را نشان می دهد. بدین سان که یک نفر مجرب ومتخصص حتی با نگاهی گذرا به برخی جنبه های این چرخه می تواند با ارزیابیهای خود از تمام ترفند های متقلبانه ونیتها ومحرک های آن پرده بردارد.

این مطلب را هم بخوانید :  بررسی و مدل سازی تاثیرقابلیت های یادگیرنده سازمانی بر انعطاف پذیری راهبردی، استراتژی های رقابتی ...

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.