بدون تردید در جهان امروز بهره وری به عنوان یکی از مهمترین مفاهیم راهبردی در همه سطوح، مورد توجه است زیرا با توجه به محدودیت منابع، لازم است نهایت دقت و صرفه جویی در استفاده صحیح و بهینه از منابع و امکانات به عمل آید.

اصولاً بهره وری عبارتست از به دست آوردن حداکثر سود ممکن از کلیه عوامل در دسترس اعم از منابع کار، توان، استعداد و مهارت انسانی، زمین، ماشین، پول، تجهیزات، زمان، مکان و . . . جهت تولید و خدمات. ناگفته پیداست از یک طرف منابع و عوامل تولید، یا عامل های تشکیل دهنده
فعالیت های تولیدی ( یعنی منابع طبیعی انرژی، سرمایه، کار و مدیریت) در هر سرزمینی محدود
می باشد و از طرف دیگر نیازمندی های بشر روز افزون، متعدد و نامحدود است. حاصل آنکه تقاضا یا مصرف دائماً رو به افزایش است و ممکن است بعضاً بر میزان عرضه یا تولید برتری و پیشی جوید و فاصله و شکاف بین این دو، روز به روز بیشتر شود. درنتیجه اینجاست که بهترین و اقتصادی ترین روش، بهره برداری از منابع و امکانات ذاتاً محدود، برای پاسخگویی به نیاز های نامحدود بشر مطرح
می شود و لذا پدیده بهره وری یا استفاده بهینه از عوامل تولید خودنمایی می کند (نهاوندیان ۱۳۷۵)

پایان نامه ها

مفهوم بهره وری نیز، هنگام با تعالی و تکامل بشر به تدریج از نظر شکل و محتوا دگرگرنی، تکامل و توسعه پذیرفته و پیوسته تعاریف جدیدتر و کامل تری برای آن عرضه شده است که در این بخش به آن پرداخته خواهد شد.

  • تعریف کلی بهره وری

بهره وری را می توان در دو سطح صنعت و پروژه تعریف کرد. تعریف بهره وری در سطح صنعت توسط اقتصاددانان و به منظور تعیین پارامترهای اقتصادی همچون نرخ رشد اقتصاد انجام می گیرد. تعریف دیگر بهره وری در سطح پروژه و در حوزه های مدیریت و برنامه ریزی، تخمین، محاسبه و کنترل هزینه صورت می گیرد (Proverbs et al.1999,17). در این بخش به تعریف بهره وری از لحاظ لغوی و کاربردی پرداخته می شود.

۲-۲-۱-  تعریف لغوی بهره وری

شاید بتوان گفت که به طور رسمی برای نخستین بار لغت بهره وری در مقاله ای توسط فردی به نام کوئیزی در سال ۱۷۶۶ میلادی بکار گرفته شد. بعد از بیش از یک قرن یعنی در سال ۱۸۸۳ میلادی آن طور که فرهنگ لغت شناسی لاروس بیان می کند فردی بنام لیتر بهره وری را این گونه تعریف نمود: «قدرت و توانایی تولید کردن» که در واقع در اینجا بهره وری اشتیاق به تولید را بیان می کند. (ابطحی و کاظمی،۱۳۷۵)

واژه Productivity که واژه ای انگلیسی است در لغت به معنی قدرت تولید، باروری و یا مولد بودن است. مثلاً زمینی که استعداد زراعت دارد و بذر در آن نشو و نمو می کند اصطلاحاً زمینی Productive یعنی زمینی مولد و بارور گفته می شود و یا افرادی در اجتماع که ضمن داشتن توان انجام کار، فاقد شغل هستند و اصطلاحاً بیکار محسوب می شوند. افرادی Productive Non- یعنی افراد غیر مولد خوانده می شوند.

کلمه بهره وری از نظر ادبی حاصل مصدر است و از واژه بهره ور مشتق شده است و کلمه
بهره ور به استناد فرهنگ فارسی معین به معنای بهره ور، سود برنده و کامیاب است و نتیجتاً بهره وری در ادبیات فارسی به فایده بردن، سود برندگی و کامیابی معنا شده است. چنانچه ملاحظه می شود بین معنای لغوی کلمه Productivity در زبان انگلیسی و معنای لغوی کلمه بهره وری در ادبیات فارسی تفاوت کمی وجود دارد که با چشم پوشی از آن به صورت معادل استفاده می کنیم.

همان طور که در متون انگلیسی گاه «Productivity» , « Efficiency »، « Performance» به جای یکدیگر به کار می روند در متون فارسی نیز کلماتی مانند «راندمان»، «باز دهی»، «قدرت تولید» و … هم معنا با «بهره وری» به کار می روند.

پایان نامه بهره وری منابع انسانی در فاز اجرایی چرخه حیات پروژه های ساخت و ساز شهری

۲-۲-۲-  تعریف کاربردی بهره وری

این مطلب را هم بخوانید :  فایل پژوهشی :نقش فاوا در انگیزش یادگیری  

بهره وری عبارت است از میزان خروجی به ازای هر واحد از ورودی، که از آن به عنوان معیار اصلی سلامت اقتصاد استفاده می شود.

پس به طور کلی بهره وری را می توان به صورت رابطه(۲-۱) تعریف کرد :

(۲-۱)

در حوزه صنعت برای بهره وری تعاریف زیر مطابق جدول (۲-۱) ارائه شده است (حاجی زمانی، ۱۳۸۳)

(جدول۲-۱): تعاریف کاربردی بهره وری

منابع شرح (تعریف)
استایز معیار عملکرد و یا قدرت و توان موجود در تولید کالا و خدمات
استیگل نسبت میانگین بازده و مرتبط به عملیات تولیدی مشخص و معین
ماندل بهره وری به مفهوم نسبت بین بازده تولید به واحد منابع مصرف شده است که با یک نسبت مشابه به دوره پایه مقایسه می شود به کار می رود.
دیویس یک نسبت همیشگی بین خروجی به ورودی.
سومانت یک نسبت بین خروجی محسوس و ورودی محسوس.
استیر فیلد نسبت بازده سیستم تولیدی به مقداری که از یک یا چند عوامل تولید بکار گرفته شده است.

 

  • تعاریف سازمان های تخصصی بین المللی برای بهره وری

سازمان های جهانی تعاریف استانداردی از بهره وری ارائه نموده اند مهمترین آنها به شرح زیر است:

  • سازمان بین المللی کار ILO 1

سازمان بین المللی کار بهره وری را اینطور بیان می کند که محصولات مختلف با ادغام چهار عامل اصلی تولید می شوند. این چهار عامل عبارتند از زمین، سرمایه، کار و سازماندهی. نسبت ترکیب این عوامل بر محصولات معیاری برای سنجش بهره وری است.

  • سازمان همکاری و توسعه اقتصادیOECD 2

بهره وری حاصل کسری است که از تقسیم مقدار یا ارزش محصول بر مقدار یا ارزش یکی از عوامل تولید از نظر ILO  باشد.

  • International Labor Organization
  • Organisation for Economic Co-operation and Development
  • سازمان همکاری اقتصادی اروپا OEEC 1

خارج قسمت خروجی (میزان تولید) بر یک از عوامل تولید.

  • مرکز بهره وری ژاپن ۲JPC

در سال ۱۹۵۵ مرکز بهره وری ژاپن بهره وری را به این صورت تعریف نمود :

به حداکثر رساندن استفاده از منابع منابع انسانی، تسهیلات و غیره به طریقه علمی و همچنین کاهش هزینه های تولید، گسترش بازارها، افزایش اشتغال و کوشش برای افزایش دستمزدهای واقعی و بهبود معیارهای زندگی، آن گونه که به سود کارگر، مدیریت و عموم مصرف کنندگان باشد.

  • انجمن بهره وری سنگاپور SPA 3

توسعه عادت بهسازی در رفتار و نگرش افراد، یعنی هر کس باید ببیند چگونه می تواند کاری را که به عهده گرفته است به بهترین وجه به انجام برساند.

  • آژانس بهره وری اروپا ۴ EPA

در سال ۱۹۸۵ میلادی آژانس بهره وری اروپا بهره وری را به طریق زیر مطرح می سازد:

  • بهره وری، درجه استفاده موثر از هر یک از عوامل تولید است.

بهره وری در درجه اول، یک دیدگاه فکری است که همواره سعی دارد آنچه را که در حال حاضر موجود است بهبود بخشد. بهره وری مبتنی بر این عقیده است که انسان می تواند کارها و وظایفش را هر روز بهتر و با اخذ نتایج برتر از روز پیش به انجام رساند. علاوه بر آن بهره وری مستلزم آن است که به طور پیوسته تلاش هایی در راه انطباق فعالیت های اقتصادی با شرایطی که دائماً در حال تغییر است و نیز تلاش هایی به منظور به کارگیری نظریه ها و شیوه های جدید، انجام پذیرد. در واقع، بهره وری، ایمان راسخ به پیشرفت انسان ها است.

 

 

  • Organization for European Economic Co-operation
  • Japan Productivity Center
  • Singapore Productivity Association
  • European Productivity Agency
  • سازمان بهره وری ملی ایران NIPO 1

بهره وری یک فرهنگ و یک نگرش عقلانی به کار و زندگی است که هدف آن هوشمندانه تر کردن فعالیت ها برای دستیابی به زندگی بهتر و متعالی است.